I · Yargıtay 11. HD kararı II · İncelenen istinaf kararı (12. HD)

Geçerli tahkim şartı varsa dava tahkim ilk itirazıyla usulden reddedilir

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · 2024/4960 E. 2025/3041 K. · · İlk derece: İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi

OnandıKesin

★ Emsal

Mahkemenin nitelemesi:

Gerekçe özeti

Sözleşmede, sözleşmeden veya sözleşmeyle bağlantılı olarak doğacak ihtilafların münhasıran bir tahkim merciinin yargı yetkisine tabi olacağı açıkça kararlaştırılmışsa tahkim şartı geçerlidir; bu hâlde karşı tarafça ileri sürülen tahkim ilk itirazı yerinde görülerek dava esasa girilmeksizin HMK'nın 413/1 hükmü uyarınca usulden reddedilir.

Ele alınan sorunlar

Sözleşmedeki tahkim şartının geçerliliği ve tahkim ilk itirazı → ret

İddia: Davalı, taraflar arasında Türk hukukunun seçilmediğini ve sözleşmede uyuşmazlık hâlinde yetkili mahkemenin Türk mahkemeleri olarak belirlenmediğini savunarak davanın usulden reddini istemiştir.

Gerekçe: Davanın hukuki niteliği itibarıyla tazminat davası olduğu belirlenmiş ve davalının ileri sürdüğü tahkim ilk itirazı HMK'nın 116. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. Sözleşmenin 14. maddesinde, sözleşmenin Uluslararası Ticaret Odası (ICC) kurallarına tabi olacağı, sözleşmeden veya sözleşmeyle bağlantılı olarak doğan her türlü ihtilafın tarafların geri dönülmez şekilde sunacağı ICC'nin münhasır yargı yetkisine tabi olacağı ve tahkimin İngilizce yapılacağı düzenlenmiştir. Bu tahkim şartı geçerli olduğundan davalının tahkim ilk itirazı yerindedir ve dava HMK'nın 413/1 hükmü uyarınca usulden reddedilmelidir. (Yargıtay'ca onanan İlk Derece Mahkemesi gerekçesi)

Emsal değeri

Ticari satım sözleşmesindeki ICC tahkim şartının geçerliliği ve buna dayalı tahkim ilk itirazının davayı usulden düşürmesi yönünden emsal değeri taşır.

Kavramlar: tıkla → metinde renkle işaretle · ↗ kavram sayfası
tahkim şartı↗ tahkim ilk itirazı↗ münhasır yargı yetkisi↗ usulden ret↗ cezai şart↗

Atıf yapılan mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 116 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 413/1

Karar metni

Kararın tam (anonimleştirilmiş) metnini göster

11. Hukuk Dairesi 2024/4960 E. , 2025/3041 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

SAYISI 2024/917 Esas, 2024/864 Karar

HÜKÜM

Davanın reddi

İLK DERECE MAHKEMESİ İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI 2023/332 E., 2024/214 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin davalı şirketin 09.04.2021 tarihli alım satım sözleşmesi ile 250.000 kutu nitril eldiven satışı için 1.675.000,00 USD bedel ödeneceği konusunda anlaştıklarını, müvekkili şirketin eldiven tedariki için anlaştığı dava dışı ... şirketinin sözleşmeyi iptal ettiğini, daha sonra eldiven tedariki için dava dışı G&G International şirketi ile anlaştığını, ancak davalıların ödeme yapmaması nedeniyle teslimat alamadığını, taraflar arasındaki sözleşmenin 8.6 maddesinde ödemenin belirtilen ülkeye ürün getirildikten sonra en geç 5 iş günü içinde yapılmaması halinde satıcının sözleşmeyi tek taraflı feshedebileceğini, avansın iade edilmeyeceği ve alıcıya %5 oranında cezai şart uygulanacağı hükmünün yer aldığını, bu nedenle tarafların imzaladığı fatura bedelinin %5’inin davalıdan tahsil edilmesi gerektiğini, avans ödemesi dışında başka bir ödeme yapılmadığını ileri sürerek faturanın %5’inin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde, taraflar arasında yetkili hukuk seçiminin Türk Hukuku olmadığını, bu nedenle davanın öncelikle usulen reddi gerektiğini, davalı şirket yetkilisinin müvekkilini dolandırdığını, davacı şirket yetkililerinin şikâyeti üzerine Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 2022/37 E. sayılı dosyasında dava açıldığını, davaya konu işlemlerin dayanağı sözleşmede uyuşmazlık halinde yetkili mahkemenin Türk Mahkemeleri olarak belirlenmediğini savunarak davanın usulden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince, davanın hukuki niteliği itibarıyla tazminat davası olduğu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 116. maddesi kapsamında davalının ileri sürdüğü tahkim ilk itirazının değerlendirildiği, sözleşmenin 14. maddesinde "Bu Sözleşme, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) yasalarına tabi olacaktır. Bu Sözleşmeden veya bu Sözleşmeyle bağlantılı olarak ortaya çıkan herhangi bir ihtilaf veya bunun varlığı, ihlali, yorumlanması veya ifasından ... herhangi bir ihtilaf, tarafların geri dönülmez şekilde yargı yetkisine sunacağı Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) münhasır yargı yetkisine tabi olacaktır. Tahkim, İngilizce dilinde yapılacaktır." hükmünün düzenlendiği, sözleşmenin 14.

maddesinde yer alan tahkim şartının geçerli olduğundan davalı tarafından ileri sürülen tahkim ilk itirazının yerinde görüldüğü gerekçesiyle davanın HMK'nın 413/1 hükmü uyarınca usulden reddine karar verilmiş, karar, davacı vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, karar, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, taraflar arasındaki ticari satım sözleşmesinden kaynaklı, cezai şart istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. SONUÇ

Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 05.05.2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.

Kaynak: https://6102ttk.com/karar/1154397100 · sınıflandırıcı zincir-tam · görünüm damgası: yargitay11_temyiz

İncelenen istinaf kararı — İst. BAM 12. HD

Bu Yargıtay 11. HD kararı, aşağıdaki İstinaf Dairesi kararının temyiz incelemesidir. Temyiz sonucu: Onandı

İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi · 2024/917 E. 2024/864 K.

Tahkim şartı bulunan sözleşmede davanın usulden reddi onandı

Gerekçe özeti

Ticari satım sözleşmesinde tarafların bir ihtilafın çözümünü ICC tahkimine bıraktıklarını gösteren yazılı ve geçerli bir tahkim şartı bulunması ve uyuşmazlığın tarafların üzerinde tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlığı niteliğinde olması halinde, davalının süresinde ileri sürdüğü tahkim ilk itirazı kabul edilir ve dava usulden reddedilir.

Emsal değeri

Ticari sözleşmelerde ICC tahkim şartının geçerlilik koşulları (yazılı şekil, tarafların tasarruf yetkisine giren özel hukuk uyuşmazlığı niteliği) ve bu şartın süresinde ileri sürülen tahkim ilk itirazı yoluyla mahkemenin yargı yetkisini ortadan kaldırdığına ilişkin değerlendirme açısından bölgesel emsal niteliği taşımaktadır.

Kavramlar: tahkim ilk itirazı tahkim şartı ICC tahkimi New York Sözleşmesi cezai şart milletlerarası tahkim yargı yetkisi

İstinaf (12. HD) kararının tam metni

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2024/917

KARAR NO 2024/864

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 14/03/2024

NUMARASI 2023/332 Esas - 2024/214 Karar

DAVA

Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)

Davanın usulden reddine ilişkin verilen kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili;

09. 04.2021 tarihli alım satım sözleşmesi ile 250.000 kutu nitril eldiven için1.675.000- USD bedel ödeneceğini, müvekkili şirketin anlaştığı ...' şirketinin sözleşmeyi iptal ettiğini, daha sonra anlaştığı Alman şirketine ise davalılar ödeme yapmadığından teslim alamadığını ,sözleşmenin 8.6 maddesinde “ürünün belirtilen ülkeye getirilmesi sonrasında ödemenin en geç 5 iş gününde yapılmaması durumunda satıcı sözleşmeyi tek taraflı fesheder. Avans ide edilmez. Alıcıya %5 kadar cezai şart fatura edilir.” hükmü bulunduğunu , tarafların mutabık kalarak imzaladığı fatura bedeli olan 1.675.000-usd nin %5’inin davalıdan tahsili gerektiğini, avans ödemesi dışında ödeme yapmadığınıileri sürerek faturanın %5’inin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili;taraflar arasında yetkili Hukuk seçimi Türk Hukuku olmayıp, İşbu davanın öncelikle bu nedenle reddi gerektiğini, davalı şirket yetkilisinin müvekkili şirket yetkililerini dolandırdığını ,davacı şirket yetkililerinin şikayeti sonunda davacı yetkilisi hakkında Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2022/37 esas sayılı dosyasında dava açıldığını, davaya konu haksız iddiaların kaynağı işlemlerin dayanağı sözleşmede uyuşmazlık halinde yetkili kılınan Mahkemenin Türk Mahkemeleri olmaması nedeniyle davanın usülden reddi, aksi halde ceza davasının bekletici mesele yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; Davanın, hukuki niteliği itibari ile tazminat davas olduğu, HMK 116 maddesi kapsamında davalının ileri sürdüğü tahkim ilk itirazı değerlendirildiği,sözleşmenin 14.maddesinde; Bu Sözleşme, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) yasalarına tabi olacaktır. Bu Sözleşmeden veya bu Sözleşmeyle bağlantılı olarak ortaya çıkan herhangi bir ihtilaf veya bunun varlığı veya ihlali veya yorumlanması veya performansından doğan herhangi bir ihtilaf, Tarafların burada geri dönülmez bir şekilde yargı yetkisine sunacağı Uluslararası Ticaret Odasının (ICC) münhasır yargı yetkisine tabi olacaktır. Tahkim, İngilizce dilinde yapılacaktır" hükmü düzenlendiğini, sözleşmenin 14. maddesinde yer alan tahkim şartı geçerli olduğundan davalı tarafından ileri sürülen tahkim ilk itirazının yerinde olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın HMK 413/1 maddesi uyarınca usulden reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEBLERİ

Davacı vekili; taraflarca 1.675.000- USD bedel ile sözleşme düzenlendiği,...'in malları temin edemeyeceğinden sözleşmeyi iptal ettiğini, davalı ödeme yapmadığından anlaşılan firmadan malların teslim alınamadığını ,09.04.2021 tarihli sözleşmenin 8.maddesi uyarınca cezai şarta hak kazandıklarını ileri sürerek zararın yegane sebebi davalının sözleşmeye aykırı davranması olduğunu, kararın hukuka, hakkaniyete aykırı olup, kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

HMK'nın 116. maddesinde tahkim itirazı ilk itirazlar arasında sayılmış olup davalı vekilince süresinde cevap süresi içerisinde "mahkemenin sözleşmeye göre davaya bakmaya yetkili olmadığını" ileri sürmüştür.Davalı vekilinin, sözleşmeye atıf yapması nedeniyle, yargı yetkisi bakımından tahkim şartı olması nedeniyle tahkim ilk itirazında bulunduğunun kabulü gerekir. Uyuşmazlık, taraflar arasındaki ticari satım sözleşmesinden kaynaklı, cezai şart istemine ilişkindir.Dava ilk olarak Anadolu 11. ATM nin 2022/373 Esas sayılı dosyasında açıldığı, Anadolu 12. ATM nin 2022/216 esas sayılı dosyası ile birleştirildiği, bilahare tefrik edilerek mahkemenin 2023/332 esas sayısını almıştır. Sözleşmenin 14.

Maddesinde "Bu Sözleşme, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) yasalarına tabi olacaktır. Bu Sözleşmeden veya bu Sözleşmeyle bağlantılı olarak ortaya çıkan herhangi bir ihtilaf veya bunun varlığı veya ihlali veya yorumlanması veya performansından doğan herhangi bir ihtilaf, Tarafların burada geri dönülmez bir şekilde yargı yetkisine sunacağı Uluslararası Ticaret Odasının (ICC) münhasır yargı yetkisine tabi olacaktır. Tahkim, İngilizce dilinde yapılacaktır" yazılıdır. Gerek HMK, gerekse Milletlerarası Tahkim Kanunu tahkim yeri Türkiye bulunan uyuşmazlıklarda uygulanmaktadır. Geçerli bir tahkim şartı bulunup bulunmadığı hususunda Türkiye'nin taraf olduğu Newyork Sözleşmesi hükümlerine bakılmalıdır.

Tarafların sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamının veya bir kısmının çözümünü hakem veya hakem kuruluna bırakılması hususunda yaptıkları anlaşmalar tahkim sözleşmesi olarak adlandırılmakta olup yalnızca iki tarafın iradeleriyle tasarrufta bulunabilecekleri konularda tahkim sözleşmesi yapılabilir. İster bağımsız bir tahkim sözleşmesi şeklinde isterse bir tahkim şartı şaklinde yapılsın tahkim sözleşmesinin geçerliliği için aranan temel unsurlar geçerli bir tahkim iradesinin varlığı ve yazılı şekil şartıdır. Tahkim sözleşmesinin tabi olduğu şekil 1958 tarihli New York Sözleşmesi'nin 2. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre geçerli tahkim şartından bahsedebilmek için taraflarca imzalanmış yazılı bir anlaşma, karşılıklı mektup teatisi veya telgraf aranmaktadır.

Açıklanan nedenlerle; Ticari satım sözleşmesine dayalı isteklerin belirli bir uyuşmazlığa ilişkin olması, özel hukuk uyuşmazlığı niteliğinde olması nedeniyle tahkim şartının geçerli olduğu, yasal sürede yapılan tahkim ilk itirazının kabulüne ilişkin kararda isabetsizlik olmadığından istinaf sebebi yerinde olmayan davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Peşin harcın karar harcına mahsubuna başkaca harç alınmasına yer olmadığına,Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine,HMK'nun 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. 03/06/2024