CMR taşımasında hatalı talimat ve taşıyıcının uyarma yükümlülüğü nedeniyle eşit kusur

T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2021/1304

KARAR NO 2024/1091

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ BAKIRKÖY 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 15/04/2021

NUMARASI 2018/709 Esas - 2021/424 Karar

DAVA

Alacak

Davanın reddine ilişkin verilen kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirketin 21.300 kg ve 13.020-USD değerindeki çilek meyvesinin Mersin’den Mins/Belarus’a davalı şirket vasıtasıyla taşınması hususunda tarafların anlaştığını, bu anlaşmaya uygun olarak hamule senedinin düzenlendiğini ve taraflarca imzalandığını, 04/06/2016 tarihinde emtianın taşınmak üzere ... – ... plakalı araçlar ile yola çıktığını, emtianın varma yerinde teslimi neticesinde bozulduğunun tespit edildiğini, uluslararası hamule senedinden anlaşılacağı üzere emtianın +2 derece sıcaklıkta taşınmasına ilişkin şart konulmasına karşın taşımasının bu koşullarda gerçekleştirilmediğini, emtiaların bu nedenle zayi olduğunu, müvekkili tarafından Antalya 4. Noterliği’nin 01/08/2016 tarih ve ...

yevmiye numarası ile fazlaya ilişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla zararının ödenmesini talep ettiğini, davalı tarafça davacı şirkete hasar ile ilgili 8.088,39-Euro ödenebileceğinin sunulan e-posta yazışmalarında bildirildiğini, ancak müvekkili şirketin zarar ve ziyanının daha fazla olmasından dolayı bu bedeli kabul etmediğini belirterek emtianın hasarlanması nedeniyle 13.020-USD ve Belarus gümrüğünde ödenen gümrük bedeli zararı 11.000-USD olmak üzere toplam 24.020-USD zarar karşılığı olan 84.000-TL’nin (tahsil tarihindeki dolar kuru üzerinden) zarar tarihinden itibaren yürütülecek en yüksek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir

CEVAP

Davalı vekili; davacı tarafın delillerinin tebliğ edilmediğini, CMR'nin 32 maddesi gereğince 1 yıllık zamanaşımı süresinin dolduğunu, davacının malın iyi kalitede olduğunu ispatlaması gerektiğini, ayrıca bahsi geçen emtianın ön soğutmasının yapılması gerektiğini, ambalaj ve istif hatasından nakliyecinin sorumlu olmadığını, taşımayı yapan aracın yola çıkmadan önce bakımının yapıldığını, herhangi bir arızasının bulunmadığını, sovtaj bedelinin hasar bedelinden düşülmesi gerektiğini, gümrük masraflarının fahiş olarak bildirildiğini, emtianın bedeline eş değer gümrük masrafının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, hasar miktarının yüksek olduğunu, faiz talebinin yasaya ve usule aykırı olduğunu, aracın yüke, yola elverişli olarak seferini tamamladığını, herhangi bir kaza geçirmediğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; davacı yanın ihracatını yaptığı emtia bakımından taşıma sözleşmesinin tarafı olduğu ve taşıma sözleşmesini davalı ile akdettiği, taraflar arasında taşıma sözleşmesi hususunda ihtilaf bulunmadığı, davanın CMR 32. maddesi gereğince 1 yıllık zamanaşımı süresinde açıldığı, taşıma senedinde veya sair bir belgede hasarın taşıma sürecinde meydana geldiğinin tespit edilemediği, CMR 17/1. ve 30. madde şartlarında hasar tespiti ve ihbarı suretiyle hasarın davalının taşıma sürecinde meydana geldiği ispat külfetinin davacı üzerinde olduğu, dosya kapsamınca doğrudan taşıyıcıya yapılan yazılı bir ihbara, tutulan tutanağa ilişkin herhangi bir delile rastlanmadığı, dolayısıyla karine olarak dava konusu ürünlerin eksiksiz ve hasarsız olarak tesliminin gerçekleştiği, hükme esas alınan bilirkişi raporundan anlaşıldığı üzere varma yeri ithalat gümrük vergilerinin davacı tarafından ödendiğine ilişkin bir belgenin dosyaya sunulmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; Son ek raporla diğer kök ve ek raporların birbiri ile çelişkili olduğunu, son raporda önceki raporlardan farklı yorumda bulunulduğunu, çelişkili raporların hükme esas alınamayacağını, her ne kadar ihbar yapılmadığı kabul edilmiş ise de müvekkilinin davalı şirket yetkilisi ile süreç hakkında görüştüğünü, şirket yetkilisinin gönderdiği mail ile zarar tazmin talebinin kabul edildiğini, gönderdiği mailden de anlaşılacağı üzere zarar ve ziyanın davalının kabulünde olduğunu, taraflar arasındaki mail yazışmalarının ihbar mahiyetinde olduğunu, davalının malları 2 derecede taşıması gerekirken müvekkilinin talimatına aykırı olarak 6 derecede taşıdığını, CMR m.18/4 uyarınca davalının taşıtanın talimatlarına uygun hareket ettiğini ispatlamadıkça zarardan sorumlu olduğunu, buradaki ispat yükünün davalı üzerinde olduğunu, CMR m.17/1 uyarınca davalı taşıyıcının malın teslimine kadarki hasardan sorumlu olduğunu, somut olayda sorumluluktan kurtulma hallerinin gerçekleşmediğini, malın ön soğutmasının yapıldığını, kötü ambalajlama ve istif söz konusu olmadığını, davalının emtiaya verdiği zarardan dolayı sorumluluğu müvekkilinin üzerine yıkmaya çalıştığını, müvekkilinin gümrükteki zararı ile dolaylı diğer zararlarının tazmin edilmesi gerektiğini, müvekkilinin 8.725-USD gümrük vergisi zararı bulunduğunu, buna ilişkin belgelerin sunulduğunu, ödeme alıcı firma olan ...Ltd tarafından yapılmış ise de bu firma tarafından yapılan ödeme için müvekkiline rücu edildiğini, müvekkilinin bu şirketin zararını karşılamak zorunda kaldığını, bununla birlikte davalının verginin % 10 olarak alınması gerektiğini belirtmesine rağmen bilirkişilerin talebe aykırı olarak % 5 üzerinden hesaplama yaptıklarını, müvekkilinin emtia nedeniyle zararının 05/06/2016 tarihli fatura ile sabit olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; davalı tarafından taşınan emtianın taşıma sırasında hasar görmesi nedeni ile emtia bedeli ve gümrük masrafından kaynaklanan zararın tazmini istemine ilişkindir. Davacı, davalıya 2 derece ısıda taşınması talimatı ile alıcısına teslim edilmek üzere verilen emtiaların ısı koşullarına riayet edilmeyerek bozulmasına sebebiyet verildiği iddiasıyla emtia bedeli ile gümrük masraflarının davalı taşıyıcıdan tahsilini talep etmektedir. Taşımanın güzergahı itibariyle uyuşmazlığa CMR Konvansiyonu hükümleri uygulanacaktır. CMR nin 17/1. maddesi gereğince taşıyıcı, eşyanın kendisine teslim edildiği tarihten gönderilene teslim olunduğu tarihe kadar geçen süre içinde uğranılan ziya, gecikme ve hasardan sorumludur.

CMR'nin 17/2 maddesi uyarınca, eğer kayıp, hasar ya da gecikme istek sahibinin hatası veya ihmalinden, taşımacının hatasından değil de, istek sahibinin verdiği talimattan, yüke has bir kusurdan yahut da taşımacının önlemesine olanak bulunmayan durumlardan ileri gelmişse taşımacı sorumlu tutulamaz. CMR’nin 18/2 maddesi uyarınca, kayıp, hasar ve gecikmenin 17/2 maddede öngörülen nedenlerden birinden doğduğunu kanıtlamak taşımacıya aittir. CMR'nin 18/4 maddesine göre; taşıma malın sıcağa, soğuğa, ısı derecesindeki değişmelere ve rutubete karşı koruyacak şekilde donatılmış taşıtlarla yapılıyorsa, taşımacı Madde 17 paragraf 4 (d) deki avantajdan faydalanmayı talep edemez. Ancak, bu tür donanım seçilmesi ve kullanılması ile ilgili olarak kendisine düşen önlemleri aldığını ve verilen özel talimata uyduğunu kanıtlarsa böyle bir istemde bulunabilir.

17/2 ve 18/4 maddelerinin birlikte değerlendirilmesinde taşıyıcının eşyayı teslim aldığı durumda ve iyi bir şekilde muhafaza edilerek taşınması için en uygun taşıtı ve donanımı seçtiği karine olarak kabul edilmektedir. Aksinin iddia edilmesi durumunda taşıyıcı, taşıtın ve donanımın seçiminde, bakımında ve kullanımında kendine düşen bütün önlemleri aldığını ve özeni gösterdiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilecektir. Taşıyıcının sorumluluğunun tespit edilebilmesi için taşıyıcının eşyayı koruma borcunu ihlal etmiş olması, bu ihlal neticesinde eşyanın hasara uğraması, hasarın taşıyıcının sorumluluk süresi içinde meydana gelmiş olması ve meydana gelen hasar ile koruma borcunun ihlali arasında uygun illiyet bağının bulunduğunun tespiti gerekmektedir.

Yine CMR'nin 30. maddesi gereğince, hasarın açıkça görüldüğü hallerde teslim anında veya açıkça görülmediği hallerde teslimden itibaren yedi gün içinde ziya veya hasarın taşıyıcıya ihbar edilmemesi halinde, taşıyıcının emtiayı sağlam olarak teslim ettiği hususunda karine oluşacaktır. Somut olayda; davacının Belarus'da yerleşik dava dışı ... isimli firmaya mal mukabili CPT teslim şekli ile 13.020-USD karşılığı sattığı 4.550 kasa 26 palet 21.300 kg brüt 18600 kg net çilek emtiasının alıcıya sevki için davalı ile anlaştığı, her iki tarafın da imzasının bulunduğu 05/06/2016 tarihinde düzenlenen CMR senedinde gönderenin talimatı olarak +6C açıklamasına yer verildiği, nakliyenin 05/06/2016 tarihinde başladığı, emtianın alıcısına 11/06/2016 tarihinde teslim edildiği, CMR senedinde hasara ilişkin bir not bulunmadığı, davacının 01/08/2016 tarihinde yedi günlük süre geçtikten sonra noterden ihtarname gönderdiği, davacının davalıya hasarı süresinde ihbar ettiğine ilişkin bir belge sunulmadığı, ancak davalı tarafından gönderilen 03/11/2016 e-postada tarafların meydana gelen olayla ilgili görüştükleri, hasarın davalı tarafından yapılan taşıma ile bağlantılı olduğu hususunun taraflarca kabul edildiği anlaşılmaktadır.

Davacı satıcı ile dava dışı alıcı firma arasında CPT teslim şekli kararlaştırılmış olup, bu teslim şekline göre emtianın nakil aracına yüklenmesinden sonra hasar ve yarar alıcıya geçmekte ise de ödeme mal mukabili kararlaştırıldığından davacının mal üzerinde menfaati devam etmektedir. Davacı tarafça 03/11/2016 tarihli e-posta ile davalının meydana gelen hasarı kabul ettiği ileri sürülmektedir. Bahsi geçen e-postada davalı, sigorta şirketi tarafından 8.088,39-Euro zarar tespit edildiğini, mutabık olunması halinde sigorta şirketi tarafından bu bedelin ödeneceğini, bunun için ekte sunulan temliknamenin imzalanarak gönderilmesi gerektiğini davacıya bildirmiştir. Ancak bahsi geçen e-postada davalı davacıya sigorta şirketinin teklifini bildirmiş olup olayda sorumluluğu kabul ettiğine ilişkin bir beyanı bulunmamaktadır.

Bu nedenle bahsi geçen e-postanın tek başına davalının aleyhine olarak yorumlanması mümkün görülmemiştir. Davalı, emtianın 2 derecede taşınması talimatını verdiğini iddia etmekte ise de her iki tarafın imzasının bulunduğu CMR senedinde davacının özel talimatı + 6 derece olarak yazılıdır. Davacının davalı taşıyana emtianın 2 derecede taşınması talimatı verdiğine ilişkin başka bir delil sunulmamıştır. Bilirkişi tarafından yapılan incelemede çilek emtiasının 0-1,5 C (en fazla 2C)'de taşınması gerektiği bildirilmiştir. Bu durumda Emtianın 6 derecede taşınması halinde bozulacağı açık olup emtiadaki bozulmada hatalı talimatı nedeniyle davacının kusuru bulunmaktadır. Diğer taraftan taşımanın güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesinden taşıyıcı sorumludur.

Davalının frigofirik taşıma hizmeti verdiği dikkate alındığında, davalı taşıyan eşyayı teslim aldığı durumda ve iyi bir şekilde muhafaza edilerek taşınması için gereken özeni göstermek zorunda olup, emtianın taşınması gereken ısı aralığını bilmesi, ısı nedeniyle bozulma riski olan durumlarda taşıtanı bu hususta uyarması gerekir. Somut olayda davalı, araç içi sıcaklık değişimlerini gösteren kayıtları sunmadığı gibi davacıyı CMR senedinde yazılı olan 6 C'lik ısı talimatı ile ilgili uyardığına ilişkin bir delil ibraz etmemiştir. Taşımanın gerçekleştirileceği mesafe, taşıma süresi, mevsim ve emtianın türü dikkate alındığında davacıyı bu konuda uyarmayan davalı taşıyıcının da emtianın bozulmasında kusurlu olduğunun kabulü gerekir.

Bu durumda davacı taşıtanın hatalı talimat vermekle, davalı taşıyanın ise davacıyı ısı konusunda uyarmaması nedeniyle hasarın meydana gelmesinde eşit kusurlu olduğu sonucuna varılmaktadır. CMR Konvansiyonu’nun 23. maddesine göre bir taşıyıcı, yükün kısmen veya tamamen kaybından dolayı tazminat ödemekle sorumlu tutulduğundan, bu tazminatın yükün taşınmak üzere kabul edildiği yer ve zamandaki kıymetine göre hesaplanacağı ve hesaplanacak tazminatın, eksik kilogramı başına 8.33 hesap birimini aşamayacağı, CMR Konvansiyonu’nun 27. maddesine göre hak sahibinin tazminat için faiz talep edebileceği, faizin başlangıç tarihinin ödeme isteğinin yazılı olarak taşımacıya gönderildiği tarihten başlayacağı böyle bir isteğin bulunmaması halinde faizin başlangıç tarihinin dava açıldığı tarihten başlatılacağı belirtilmiştir.

Emtianın hasara uğramasına davalıların kasten veya pervasızca bir davranışının neden olduğu hususu davacı tarafından kanıtlanamadığından, TTK'nın 882. maddesinde düzenlenen sınırlı sorumluluk ilkesine göre yapılan hesaplamada; hasar gören emtia 21.300 kg olup, (21.300X8,33=) 177.429-SDR'ye tekabül ettiğinden davacının talep ettiği tutar sınırlı sorumluluk tutarının altındadır. Bilirkişilerce CMR'nin 23 maddesine göre emtianın teslim alındığı yer ve zamandaki değerinin faturada belirtildiği gibi 13.020-USD olduğu, bozulmuş çilek emtiasından hiç bir şekilde faydalanılamayacağı tespit edilmiştir. Alıcı tarafından ithalata bağlı olarak yapılan gümrük masrafları 10.139-USD'ye tekabül etmekte ise de bilirkişilerce Belarus ülkesinde uygulanan vergilerin taşıma konusu emtiaya karşılık olamayacağı belirtilerek ödenmesi gereken vergiler toplamı 3.863,66-USD olarak hesaplanmıştır.

Davacının, dava dışı alıcı Kudravets firması tarafından yapılan gümrük vergi ödemeleri nedeniyle alıcı firmaya karşı aralarındaki sözleşme nedeniyle sorumluluğu bulunmaktadır. Bu durumda davacının hasara uğrayan emtia nedeniyle 13.020-USD, gümrük masrafları nedeniyle 3.863,66-USD olmak üzere toplam 16.883,66-USD zararından davalı taşıyıcı yarı oranda sorumludur. Davacı taraf, davalıya gönderilen Antalya 4. Noterliği'nin 01/08/2016 tarihli ihtarnamesinden bahsetmiş ise de bahsi geçen ihtarname dosyaya sunulmamış olup dosyada sadece ihtarnamenin davalıya 05/08/2016 tarihinde tebliğ edildiğine dair tebliğ şerhi bulunmaktadır. Bununla birlikte davalının 03/11/2016 tarihinde e-posta ile dönüş yaptığı dikkate alındığında temerrütün 03/11/2016 tarihinde gerçekleştiğini kabul etmek gerekmiştir.

Açıklanan nedenlerle; mahkemece davanın reddine dair verilen karar yerinde görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, bahsi geçen hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından, davanın kısmen kabulüne, 8.441,83-USD'nin 03/11/2016 tarihinden itibaren %5 oranını geçmemek üzere 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca işleyecek faizi ile birlikte tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE; Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 15/04/2021 Tarih 2018/709 Esas - 2021/424 Karar sayılı kararının HMK.'nın 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; "Davanın kısmen kabulüne;

8. 441,83-USD'nin 03/11/2016 tarihinden itibaren yıllık %5 oranını geçmemek üzere 3095 sayılı yasanın 4/a maddesi uyarınca 1 yıllık USD cinsi vadeli mevduata kamu bankalarınca verilen en yüksek oranda döviz faizi işletilerek davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine, İlk derece mahkemesine ilişkin olarak ; "Alınması gereken 2.042,65-TL nispi karar ve ilam harcından mahkeme veznesine yatırılan 1.434,51-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 608,14‬-TL'nin davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yatırılan 1.465,91‬-TL peşin harçların davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davacı tarafından yapılan 2.900-TL bilirkişi ücreti ve 326,60-TL posta masrafı olmak üzere toplam 3.226,6‬0-TL yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 1.133,96-TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalan kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, Davacı lehine taktir olunan 17.900-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davanın reddolunan kısmı üzerinden davalı lehine taktir olunan 17.900-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, İstinaf yoluna başvuran davacı tarafından yatırılan 59,30-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Hükümden sonra davacı yan gider avansından karşılanan 61,50-TL istinaf yargı giderinin davanın kabulü oranında hesaplanan 21,61-TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalan kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, Hükümden sonra davalı yan gider avansından karşılanan 11-TL istinaf yargı giderinin davanın reddi oranında hesaplanan 7,13-TL'sinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, kalan kısmın davalı üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.

10/07/2024