Çek istirdatında ispat yükü ve çekin mücerretlik ilkesi

T.C. İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2026/794

KARAR NO 2026/993 TÜRK MİLLETİ ADINA — İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 24/02/2026

NUMARASI 2024/690 Esas - 2026/119 Karar

DAVA

İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ 11/11/2022

İSTİNAF KARAR TARİHİ 01/06/2026

Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; muhtelif zamanlarda yapılan iş karşılığı ...- ...'den ... ... AŞ Gaziantep/Karagöz şubesine ait 31.06.2022 keşide tarih ... çek seri nolu keşidecisi ...-... olan 66.800-TL bedelli 1 adet çekin müvekkili şirkete verildiğini, müvekkili şirket yetkilisi tarafından çekin kaybedildiğini, müvekkili tarafından iş bu çekin meşru hamil olmayan kişilerce tahsiline mahal vermemek amacıyla ödeme yasağı talepli olarak Bakırköy 2.ATM’nin 2022/225 esas sayılı dosyası ile çek iptali davası açıldığını, mahkeme tarafından ödeme yasağı kararı verildiğini, bu karar ilgili bankaya tebliğ edilmesine rağmen çekin ödendiğini, müvekkili şirket bu çeki ...- ...'den aralarındaki ticari münasebetten kaynaklı aldığını, çeki elinde bulunduran davalı şirketin haklı hamil olmadığını, ilgili çekin istirdatının mümkün olmaması halinde tahsil tarihinden itibaren çek bedelinin faiziyle birlikte tahsili gerektiğini çeki elinde bulunduran davalı şirketin haklı hamil olmadığını, ilgili çekin istirdatını, çekin istirdatının mümkün olmaması halinde haksız kazanım nedeniyle tahsil tarihinden itibaren çek bedelinin faiziyle birlikte tahsili talep etmiştir.

CEVAP

Davalı davaya cevap vermemştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; ilk olarak davacının davaya konu ettiği çekin yetkili hamili olduğu, bu sebeple davayı açmakta aktif husumeti bulunduğunu, çekin 30/06/2022 tarihinde ...... AŞ(Şube Kodu:...) takas merkezine ... şirketi tarafından ibraz edildiği,çekin ödendiğinin bildirildiği işbu davanın 11.11.2022 tarihinde yani davaya konu çekin bankaya ibrazı akabinde tahsil edilmesinden sonra işbu davanın açıldığı anlaşılmakla davacıya istirdadına karar verilebilecek bir çekin bulunmadığı, çek istirdadı istemi bakımından davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar vermek gerektiği çek bedelinin keşideci tarafından ödendiği davacı tarafından yapılan ödeme bulunmadığı ödemesini yapmadığı çekin bedelinin tahsilini talep etmekte aktif husumeti bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kaldırma kararı üzerine; ... Bankasına yazılan müzekkereye cevaben sistemlerine çek ödeme yasağının girilmediği, çekin 30/06/2022 tarihinde ibraz edilmesi üzerine ödendiği, çek hesabı sahibi banka tarafından herhangi bir kayıp / çalıntı bildiriminde bulunulmadığı, Bakırköy 2.ATM’nin 2022/225 Esas sayılı dosyasında davanın 04/03/2022 tarihinde açıldığı, yargılama esnasında 24/03/2022 tarihinde bankaya ödeme yasağına ilişkin müzekkere yazılmasına rağmen 30/06/2022 tarihinde ibrazı akabinde çekin ödendiği, davacının keşideci olmaması sebebiyle bankaya kayıp bildiriminde bulunamayacağı, çek hesabı sahibi olmadığı, mahkeme aracılığı ile yapılan bildirimin ise banka tarafından sisteme işlenmediği, davalı tarafından findeks sorgulamasının yapılmadığı, dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde- şeklen düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder nitelikte olduğu ,ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanacağı, çekin borçtan mücerret olma niteliği karşısında, davacı, davalının dava konusu çeki kötü niyetle iktisap ettiği, iktisabında ağır kusurlu olduğuna dair delil sunulmadığı, olayda davalı yönünden açılmış bir ceza davası, soruşturması vs bulunmadığı, ciro silsilesinde benzerlik olduğunun kanıtlanamadığı;

davalının celp edilen vergi dairesi kayıtlarına göre diğer cirantalarla ticari ilişkisinin bulunmaması, davalının defterlerini ibraz etmemiş olması, davalı tarafın çeki kötü niyetli ve ağır kusurlu olarak iktisap ettiği anlamına gelmediği, davacı, davalının dava konusu çeki kötü niyetle iktisap ettiği, iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispatlayamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; davalının ticari ilişkiyi ve iktisap sebebini açıklamaması, defter ve belgeleri ibrazdan kaçınması “ağır kusur” değerlendirmesinde göz ardı edildiğini, mahkeme kararında; davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmadığı ifade edilmekle birlikte, somut dosyada davalı; kendisinden önceki ciranta Erdal Karnal ile olan ilişkisini, çeki hangi hukuki ilişki ve hangi belgeye dayanarak edindiğini,çeke konu ticari işlem/fatura/cari hesap mutabakatını ortaya koymadığı, kaldırma sonrası süreçte davalı tarafa; “çeki hangi sebeple aldığına dair beyanda bulunmak, fatura/belge ibraz etmek” ve ayrıca 2021-2022 ticari defter ve belgelerini ibraz için kesin süre verilmesine rağmen davalı bu yükümlülükleri yerine getirmediği, bu olgunun;

sırf “ispat yükü davacıdadır” denilerek etkisizleştirilemeyeceğini, bilirkişi incelemesinde; davalı ile bir önceki ciranta/kişiler arasında fatura ve BA/BS uyumlarının bulunmadığı, davalının defter sunmadığı, çeki iktisabı açıklayan somut belge bulunmadığı tespit edildiğini, ticari hayatın olağan akışında 66.800-TL bedelli bir çekin hiçbir fatura/cari hesap kaydı olmaksızın el değiştirmesi hayatın olağan akışına uygun olmadığını, bu durum, TTK m. 792 anlamında “en azından ağır kusur” değerlendirmesine elverişli olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792 dayalı olarak çek bedelinin istirdatı istemine ilişkindir. TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.

Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin mücerretlik vasfını ortadan kaldırır. İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduklarını kanıtlamak zorundadır. Somut olayda; dava konusu çek keşideci tarafından hamiline keşide edilmiş olup, Çekin bankaya ibraz edildiğinde ödendiği anlaşılmaktadır.

Davacı, dava konusu çeki ticari ilişki kapsamında keşideciden aldığını ileri sürmektedir. Keşideci şirketin ticari defterlerinin incelenmesinde, davalı ile aralarında bir hukuki ilişki tespit edilememiştir. Şeklen düzgün ciro silsilesine göre çeki iktisap eden davalının TTK 790. maddesi hükmü uyarınca meşru ve yetkili hamil olduğunun kabulü gerekir. Davalının çekin mücerretliği ilkesi gereğince çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti de bulunmamaktadır. Aksine davacı, çeklerin elinden rızası dışında çıktığına ya da davalının çekleri kötüniyetli veya ağır kusurlu iktisap ettiğine ilişkin bir delil sunmamıştır. Bu durumda davacı davasını ispat edemediğinden davanın reddine karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Açıklanan nedenlerle; davacı tarafından zayi nedeniyle çekin iptali istemi ile açılan davada çeklerin ödenmemesine yönelik verilen tedbir kararı, davalının davaya cevap vermemesi, ticari defterlerini ibraz etmemesi çekin davacının rızası dışında elinden çıktığına ve davalının çeki ağır kusurlu iktisap ettiğine delil teşkil etmediğinden davanın reddine ilişkin kararda isabetsizlik bulunmamış, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

HÜKÜM

Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Peşin harcın karar harcına mahsubuna, başkaca harç alınmasına yer olmadığına, Davacı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 01/06/2026